strach się bać.

Białystok zawsze kojarzył mi się z czasem wolności. wyjazd w jego rejony oznaczał nieodbieranie telefonów, autorespondera na mailu, spowolnienie metabolizmu. spokój. czekolada w pijalni Wedla. Teatr Lalek. wyjazd do Supraśla, gdzie rano przez okno, przy śniadaniu patrzyliśmy na konie wychodzące na popas. wieczorem wizyta w Teatrze Wierszalin. spacer. czas zyskiwał na znaczeniu, toczył się, otaczał nas, a my sobie w nim pływaliśmy. i było nam zawsze dobrze.

i nagle Białystok – miasto, w którym narodził się język Esperanto! –  przestaje być swojski, znajomy, a moja ignorancja okazuje się większa niż Puszcza Białowieska. bo Białystok ma trudną historię. uprzedzam – wiem niewiele, źródłem tej strasznej wiedzy jest w tej chwili wyłącznie książka Marcina Kąckiego “Białystok. Biała siła, czarna pamięć”. jestem, w trakcie czytelniczej terapii, muszę unikać książek przesadnie smutnych. no to trafiłam w dziesiątkę, nie ma co… bo Białystok w dużej mierze zbudowali Żydzi. a Żydów już tam nie ma. więcej – niewielu chce o nich pamiętać. mnożą się akty rasistowskie, niektóre chłopaki fascynują się nazizmem. nie brakuje skinheadów.

bardzo chciałam się dowiedzieć więcej o Wschodzie Polski. zawsze mnie jakoś fascynował, pociągał. swoim klimatem, Suwalszczyzną, pograniczem litewskim, białoruskim. tygiel. no tak, tygiel – Kącki pisze o tym, że tyglem wszyscy się chwalą, reklamują. ale jeśli spytać białostocczan, kto w tym tyglu żyje, odpowiedź jest dziwna – Polacy prawdziwi, stuprocentowi. aha. a co z prawosławnymi, Żydami, starowiercami, Białorusinami, Litwinami? gdzie oni wszyscy się podziali? gdzie są ich potomkowie? o to pyta Kącki. i szuka. i znajduje. wiceprezydentem miasta jest Aleksander Sosna – pierwszy prawosławny na tego typu stanowisku. jak to się stało, że wybrano go do ratusza? to zostawiam Wam na deser – przeczytajcie, dowiecie się… osób wyznania prawosławnego jest w Białymstoku 20%. są również Żydzi. ale nie afiszują się ze swoim wyznaniem. boją się. i tak brniemy z Kąckim w historię, która przeraża. albo ja jestem nadwrażliwa, albo ta książka szarpie strasznie nerwy. autor grzebie w archiwach, rozmawia z ludźmi, jeździ po wioskach i szuka tego, co ludzie starają się ukryć w cieniu.

jest, jest promyczek! to fragment o ludziach przepięknych i niezwykłych. czyli o ośrodku Pogranicze. o domu w Sejnach i Krasnogrudzie, gdzie spotkacie Małgosię i Krzysztofa Czyżewskich i Bożenę Szroeder. gdzie rozmawia się o rzeczach trudnych otwarcie, gdzie pracuje się nad wspólną przeszłością i przyszłością. oni też nie mieli łatwych początków, ale udało im się, trwają na posterunku i robią mnóstwo dobrego – odwiedźcie ich kiedyś. wybierzcie się “doSejn”, zajrzyjcie do Krasnogrudy – zobaczycie, jak można budować mosty między religiami, narodowościami, poglądami.

no i dobra. jest książka Kąckiego. można dostać depresji po przeczytaniu. można też potraktować ją jako przestrogę – nie jesteśmy święci. można jako zachętę – do poznania swojego fyrtla dogłębniej i do bardziej świadomego spojrzenia na kraj i jego przyległości; na ruchomość granic i konsekwencje wojen i międzyludzkiej nienawiści, którą tak łatwo sprowokować. wiadomo również, że to książka dla wielu kontrowersyjna. ale Kącki taki jest zawsze. uczciwie powiem – trochę mnie drażni styl tego reportażu. mam wrażenie, że autor chce mnie na każdej stronie dobić. dorzuci komentarz z forum “Wyborczej”, tekst antysemicki, jakich pełno na co dzień w internetach. czasem myślę – dość – i rzucam książką. bo Kącki graniczy momentami z epatowaniem, czymś z pogranicza populizmu. prawda historyczna jest tak ciężka, że ja ledwo ją dźwigam. nie potrzebuję dodatkowych komentarzy – znam je na wylot. niestety.

do Białegostoku znów pojedziemy. do Krasnogrudy skrytej wśród łąk i lasu – tym bardziej. wiem więcej, trzeba teraz jakoś tę wiedzę przepracować. do tego właśnie służy ta i inne książki o świecie, który nie zawsze jest fajny, ale przecież jedyny.

Marcin Kącki / “Białystok. Biała siła, czarna pamięć” / Wydawnictwo Czarne

książkę możecie kupić tu!

lub po prostu do nas zajrzyjcie.

 

IMG_9887

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s